Co dzieje się w kolanie po zabiegu
Tekst opracowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Zasady i ograniczenia
Podczas endoprotezoplastyki chirurg usuwa zniszczone powierzchnie stawowe kości udowej i piszczelowej, a w ich miejsce wszczepia implant. Może to być endoproteza całkowita albo połowicza, nazywana jednoprzedziałową, gdy zmiany obejmują tylko część stawu. Najczęstszym powodem jest zaawansowana choroba zwyrodnieniowa, której nie da się już opanować lekami ani zastrzykami. Wskazaniem bywa też reumatoidalne zapalenie stawów i stare urazy. Po operacji pojawiają się obrzęk, ból i sztywność, a do tego zjawisko, o którym mało kto słyszał wcześniej. Układ nerwowy odruchowo „wyłącza” mięsień czworogłowy uda, który w pierwszych tygodniach potrafi stracić nawet połowę siły. Stąd uczucie, że noga nie słucha, choć staw jest już nowy.
Harmonogram powrotu do sprawności
Każdy pacjent idzie własnym tempem, a ostateczny plan ustalają lekarz prowadzący i fizjoterapeuta. Orientacyjnie proces wygląda tak:
- pierwsza doba - pionizacja, pierwsze kroki z balkonikiem lub kulami, ćwiczenia napinania mięśni i „pompki” stopami przeciw zakrzepicy,
- do około 6 tygodnia - walka z obrzękiem, odzyskanie wyprostu i zgięcia co najmniej do 90 stopni, nauka chodu i pokonywania schodów,
- od 6 do 12 tygodnia - stopniowe odstawianie kul, rower stacjonarny, ćwiczenia siłowe i trening równowagi,
- od 3 do 6 miesiąca - dłuższe spacery, basen, jazda na rowerze,
- około roku - moment, w którym ocenia się ostateczny efekt leczenia.
Kule większość osób odkłada między 4. a 8. tygodniem, ale decyduje o tym stabilność chodu, a nie kalendarz.
Wyprost ważniejszy, niż się wydaje
Pacjenci zwykle skupiają się na zginaniu kolana, bo to ono pozwala usiąść czy założyć skarpetki. Tymczasem fizjoterapeuci od pierwszych dni pilnują czegoś innego: pełnego wyprostu. Utraconego wyprostu dużo trudniej potem nadrobić niż brakujących stopni zgięcia, a kolano, które nie prostuje się do końca, zaburza chód i przeciąża drugą nogę oraz kręgosłup. Dlatego warto unikać podkładania poduszki pod kolano podczas leżenia, nawet jeśli przynosi chwilową ulgę. Docelowo zgięcie powinno sięgnąć 110-120 stopni, co wystarcza do swobodnego wstawania z krzesła i chodzenia po schodach. Szczegółowy opis poszczególnych etapów, z ćwiczeniami i najczęstszymi pytaniami pacjentów, znajduje się w poradniku o tym, jak wygląda rehabilitacja po wszczepieniu endoprotezy kolana, przygotowanym przez fizjoterapeutów, którzy prowadzą takich pacjentów na co dzień. Najwięcej zależy jednak od tego, co dzieje się w domu, między wizytami.
Dom, rodzina i codzienne ćwiczenia
Ćwiczenia zalecone przez terapeutę wykonuje się codziennie, a nie tylko w dniu wizyty w gabinecie. To najczęstszy błąd, zwłaszcza u starszych osób mieszkających samotnie. Rodzina może tu pomóc bardziej, niż sądzi: przypomnieć o serii ćwiczeń, pojechać na kontrolę, przygotować mieszkanie przed powrotem ze szpitala. Wystarczy zwinąć śliskie dywaniki, zostawić wolne przejścia, ustawić krzesło z podłokietnikami i rozważyć nakładkę podwyższającą sedes. Obrzęk zmniejsza unoszenie nogi i chłodzenie, a leki przeciwbólowe przyjmuje się zgodnie z zaleceniem lekarza, tak aby ból nie blokował ruchu. Dużo zyskują też osoby, które przed operacją przeszły rehabilitację przedoperacyjną i nauczyły się chodzić o kulach.
Wsparcie stymulacją, czyli metoda ARPwave
Część gabinetów proponuje dziś pacjentom po endoprotezoplastyce terapię ARPwave. Polega ona na wykonywaniu dobranych ćwiczeń, podczas których mięśnie pobudzane są impulsami z elektrostymulatora. Celem jest przełamanie wspomnianego odruchowego hamowania mięśnia czworogłowego, zmniejszenie bólu i obrzęku, a w efekcie szybsze odzyskanie sprawnego chodu. Terapię rozpoczyna się dopiero po wygojeniu rany i w porozumieniu z lekarzem, a jej parametry dobiera się z uwzględnieniem implantu. Na stronie, która tłumaczy, czym jest terapia ARPwave, można sprawdzić, jak przebiega pierwsza wizyta i jakie urazy obejmuje ta technologia. Trzeba przy tym jasno powiedzieć, że korzyści opisywane przez gabinety wynikają z ich obserwacji klinicznych, a niezależnych badań nad tą metodą wciąż jest niewiele. To raczej uzupełnienie klasycznej fizjoterapii niż jej zamiennik.
Kiedy nie czekać i dzwonić do lekarza
Pewien dyskomfort po operacji jest normalny, ale niektórych objawów nie wolno przeczekiwać. Narastający ból, obrzęk i ucieplenie łydki mogą świadczyć o zakrzepicy. Gorączka, zaczerwienienie rany lub wysięk to z kolei możliwy sygnał infekcji. W obu sytuacjach potrzebny jest pilny kontakt z lekarzem, a nie kolejny okład. Niepokój powinien wzbudzić także nagły spadek zakresu ruchu albo kolano, które z tygodnia na tydzień zamiast się rozruszać, coraz bardziej sztywnieje. Wczesna reakcja fizjoterapeuty potrafi wtedy oszczędzić wielu miesięcy żmudnej pracy. Na pocieszenie: większość pacjentów, którzy regularnie ćwiczą i pilnują zaleceń, po kilku miesiącach wraca do spacerów, ogrodu i wyjazdów, na które przez lata zwyrodnienia brakowało im sił.
Redakcja PPZ · wszystkie artykuły