Gastroskopia i kolonoskopia należą do najważniejszych badań endoskopowych przewodu pokarmowego. Choć często wymienia się je obok siebie, pozwalają ocenić zupełnie inne jego części. Gastroskopia służy przede wszystkim do oglądania górnego odcinka przewodu pokarmowego, natomiast kolonoskopia umożliwia dokładną ocenę jelita grubego.
Rozróżnienie to ma duże znaczenie w diagnostyce. Ból nadbrzusza, problemy z przełykaniem czy nawracająca zgaga wymagają innego podejścia niż krew w stolcu, przewlekła zmiana rytmu wypróżnień czy podejrzenie zmian w jelicie grubym. Lekarz dobiera badanie na podstawie objawów, wywiadu, wieku pacjenta i wyników wcześniejszej diagnostyki.
Co właściwie oznacza badanie endoskopowe?
Endoskopia pozwala lekarzowi obejrzeć wnętrze przewodu pokarmowego za pomocą elastycznego aparatu wyposażonego w kamerę. Obraz jest przekazywany na monitor, dzięki czemu można bezpośrednio oceniać wygląd błony śluzowej.
To istotna różnica w porównaniu z wieloma innymi metodami diagnostycznymi. Endoskopia umożliwia nie tylko pośrednią ocenę narządów, lecz zobaczenie ich wewnętrznej powierzchni.
Podczas badania lekarz może zwrócić uwagę między innymi na:
- stan błony śluzowej,
- obecność stanów zapalnych,
- nadżerki i owrzodzenia,
- polipy i inne uwypuklenia,
- źródła krwawienia,
- zwężenia,
- nieprawidłowe zmiany wymagające dalszej diagnostyki.
W razie potrzeby przez kanał endoskopu można wprowadzić niewielkie narzędzia i pobrać fragment tkanki do badania histopatologicznego.
Jakie odcinki bada gastroskopia?
Gastroskopia dotyczy górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Endoskop wprowadzany jest przez jamę ustną i stopniowo przechodzi przez kolejne struktury. Lekarz może obejrzeć przede wszystkim trzy obszary: przełyk, żołądek i dwunastnicę.
Przełyk
Pierwszym badanym odcinkiem jest przełyk, czyli przewód transportujący pokarm z gardła do żołądka.
Podczas gastroskopii można ocenić jego błonę śluzową i poszukiwać zmian mogących mieć związek między innymi z przewlekłym refluksem, zapaleniem, zaburzeniami połykania, zwężeniami czy krwawieniem.
Badanie może być szczególnie przydatne w przypadku nawracającej zgagi, bólu podczas przełykania, uczucia zatrzymywania się pokarmu lub innych utrzymujących się dolegliwości ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Żołądek
Po przejściu przez przełyk endoskop trafia do żołądka.
Lekarz może dokładnie obejrzeć jego wnętrze, zwracając uwagę na wygląd błony śluzowej oraz występowanie zmian takich jak zapalenie, nadżerki, owrzodzenia, polipy czy nieprawidłowe obszary wymagające pobrania wycinków.
Gastroskopia bywa zalecana między innymi przy utrzymującym się bólu nadbrzusza, nawracających nudnościach, podejrzeniu choroby wrzodowej, niedokrwistości o niewyjaśnionej przyczynie czy objawach sugerujących krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego.
W trakcie badania można również pobrać materiał potrzebny do diagnostyki zakażenia Helicobacter pylori.
Dwunastnica
Gastroskop przechodzi następnie przez odźwiernik do początkowego odcinka jelita cienkiego, czyli dwunastnicy.
To ważne, ponieważ źródłem dolegliwości nie zawsze jest sam żołądek. Owrzodzenia czy zmiany zapalne mogą występować również w dwunastnicy.
W określonych sytuacjach pobiera się z niej wycinki do badania histopatologicznego, na przykład gdy diagnostyka ma pomóc w rozpoznaniu chorób dotyczących błony śluzowej jelita cienkiego.
Szczegółowe informacje dotyczące gastroskopii w Poznaniu można znaleźć w materiałach Specjalistycznego Centrum Diagnostyczno-Leczniczego Bamberski Dwór.
Czy gastroskopia bada całe jelito cienkie?
Nie. To ważne rozróżnienie.
Gastroskopia pozwala dotrzeć do dwunastnicy, czyli początkowego fragmentu jelita cienkiego, ale nie umożliwia obejrzenia całej jego długości.
Jelito cienkie obejmuje również jelito czcze i kręte. Ze względu na jego długość i położenie standardowa gastroskopia nie służy do pełnej oceny tych odcinków.
Dlatego określenie „badanie przewodu pokarmowego” nie oznacza, że jeden endoskop pozwala obejrzeć wszystko od przełyku aż po jelito grube.
Jakie odcinki bada kolonoskopia?
Kolonoskopia dotyczy przede wszystkim jelita grubego.
W tym przypadku elastyczny kolonoskop wprowadzany jest przez odbyt, a następnie przesuwany przez kolejne fragmenty jelita.
Badanie umożliwia ocenę:
- odbytnicy,
- esicy,
- okrężnicy zstępującej,
- okrężnicy poprzecznej,
- okrężnicy wstępującej,
- kątnicy.
Przy pełnej kolonoskopii celem jest zazwyczaj dotarcie do początkowego odcinka jelita grubego, czyli kątnicy. W określonych sytuacjach, jeśli warunki anatomiczne i wskazania na to pozwalają, lekarz może również obejrzeć końcowy fragment jelita krętego, należącego już do jelita cienkiego.
Odbytnica i dolny odcinek jelita
Badanie rozpoczyna się od odbytnicy.
To właśnie w końcowej części przewodu pokarmowego mogą znajdować się zmiany odpowiadające za niektóre przypadki krwawienia, zaburzenia wypróżniania czy inne dolegliwości.
Następnie aparat jest prowadzony dalej, przez esicę i pozostałe odcinki okrężnicy.
Kolonoskopia pozwala więc na znacznie szerszą ocenę jelita grubego niż badania ograniczające się wyłącznie do jego końcowego fragmentu.
Dlaczego ogląda się całe jelito grube?
Zmiany nie muszą znajdować się w miejscu, które wydaje się najbardziej oczywiste na podstawie objawów.
Polipy, stany zapalne lub inne nieprawidłowości mogą występować w różnych częściach jelita grubego. Dlatego pełna kolonoskopia umożliwia systematyczną ocenę kolejnych jego odcinków.
Badanie może być wykonywane zarówno z powodu występujących dolegliwości, jak i w ramach profilaktyki raka jelita grubego.
Wskazaniem do konsultacji i ewentualnej diagnostyki mogą być między innymi:
- krew w stolcu,
- niewyjaśniona niedokrwistość,
- przewlekła biegunka,
- utrzymujące się zaparcia,
- wyraźna zmiana dotychczasowego rytmu wypróżnień,
- niewyjaśniona utrata masy ciała,
- niektóre przewlekłe choroby zapalne jelit,
- nieprawidłowe wyniki wcześniejszych badań.
Szczegóły dotyczące kolonoskopii w Poznaniu są dostępne na stronie Bamberskiego Dworu.
Czy kolonoskopia bada żołądek?
Nie.
Kolonoskop wprowadzany jest od przeciwnej strony przewodu pokarmowego niż gastroskop i nie dociera do żołądka.
Jeżeli lekarz podejrzewa problem w przełyku, żołądku lub dwunastnicy, kolonoskopia nie zastąpi gastroskopii.
Podobnie prawidłowy wynik gastroskopii nie daje informacji o tym, czy w jelicie grubym znajdują się polipy lub inne zmiany.
Właśnie dlatego badania te się uzupełniają, ale nie są zamienne.
Gastroskopia i kolonoskopia – górny i dolny odcinek przewodu pokarmowego
Najprościej można więc przyjąć następujący podział:
gastroskopia: przełyk → żołądek → dwunastnica,
kolonoskopia: odbytnica → całe jelito grube → w wybranych przypadkach końcowy fragment jelita krętego.
Pomiędzy obszarami standardowo ocenianymi przez oba badania pozostaje znaczna część jelita cienkiego. Jeśli istnieje podejrzenie choroby zlokalizowanej właśnie tam, lekarz może zdecydować o zastosowaniu innych metod diagnostycznych.
Czy podczas obu badań można pobrać wycinki?
Tak.
Endoskopy wykorzystywane do gastroskopii i kolonoskopii posiadają kanały umożliwiające wprowadzenie odpowiednich narzędzi.
Jeżeli lekarz zauważy obszar wymagający dokładniejszego sprawdzenia, może pobrać niewielki fragment błony śluzowej. Materiał zostaje następnie przekazany do pracowni histopatologicznej.
Pobranie wycinka nie oznacza automatycznie podejrzenia nowotworu. Biopsję wykonuje się z wielu powodów, między innymi w diagnostyce stanów zapalnych i innych chorób przewodu pokarmowego.
Co dodatkowo można zrobić podczas kolonoskopii?
Kolonoskopia ma ważną zaletę w postaci możliwości usuwania części polipów podczas tego samego badania.
Polipy to uwypuklenia błony śluzowej jelita. Mogą mieć różny charakter, a część z nich z czasem może ulegać zmianom przednowotworowym.
Jeżeli warunki na to pozwalają, lekarz może wykonać polipektomię za pomocą narzędzi wprowadzanych przez kolonoskop. Usunięty materiał trafia następnie do badania histopatologicznego.
Oznacza to, że kolonoskopia może być jednocześnie procedurą diagnostyczną i zabiegową.
Dlaczego przygotowanie do badań jest różne?
Zakres badanych narządów wpływa na sposób przygotowania.
Przed gastroskopią najważniejsze jest opróżnienie żołądka. Pacjent powinien pozostawać na czczo przez okres wskazany przez placówkę i stosować się do instrukcji dotyczących przyjmowania płynów oraz leków.
Przygotowanie do kolonoskopii jest bardziej rozbudowane, ponieważ lekarz musi mieć możliwość dokładnego obejrzenia ścian całego jelita grubego.
Konieczne jest jego oczyszczenie za pomocą specjalnego preparatu przeczyszczającego oraz przestrzeganie zaleceń dietetycznych.
Pozostające w jelicie resztki pokarmowe mogą ograniczyć widoczność i utrudnić dostrzeżenie niewielkich zmian. Dlatego jakość przygotowania bezpośrednio wpływa na wartość diagnostyczną badania.
Czy gastroskopię i kolonoskopię można wykonać jednego dnia?
W określonych przypadkach oba badania mogą zostać wykonane podczas jednej wizyty.
Takie rozwiązanie może być rozważane wtedy, gdy lekarz chce ocenić zarówno górny, jak i dolny odcinek przewodu pokarmowego. Może dotyczyć na przykład diagnostyki niektórych przypadków niedokrwistości, krwawienia lub innych objawów wymagających szerszej oceny.
Nie oznacza to jednak, że jednoczesne wykonanie obu badań jest potrzebne każdemu pacjentowi.
Zakres diagnostyki powinien zawsze wynikać z indywidualnych wskazań.
Które badanie wybrać przy bólu brzucha?
Sam ból brzucha nie przesądza jeszcze, czy potrzebna jest gastroskopia, kolonoskopia, USG czy zupełnie inne badanie.
Znaczenie mają między innymi:
- lokalizacja bólu,
- czas jego trwania,
- związek z jedzeniem,
- rytm wypróżnień,
- wiek pacjenta,
- towarzyszące objawy,
- wyniki badań laboratoryjnych,
- wcześniejsze choroby.
Ból nadbrzusza związany z posiłkami może kierować diagnostykę w inną stronę niż ból podbrzusza połączony z krwawieniem z przewodu pokarmowego lub zmianą wypróżnień.
Dlatego właściwą metodę diagnostyczną najlepiej ustalić podczas konsultacji z lekarzem.
Dwa badania, dwa różne obszary diagnostyki
Gastroskopia i kolonoskopia nie konkurują ze sobą. Są narzędziami przeznaczonymi do oceny różnych fragmentów przewodu pokarmowego.
Gastroskopia pozwala obejrzeć przełyk, żołądek i dwunastnicę. Kolonoskopia umożliwia natomiast ocenę odbytnicy oraz kolejnych odcinków jelita grubego aż do kątnicy, a w niektórych przypadkach również końcowego fragmentu jelita cienkiego.
Obie procedury pozwalają nie tylko oglądać błonę śluzową, ale także pobierać materiał do dalszej diagnostyki. Kolonoskopia daje dodatkowo możliwość usuwania określonych polipów.
Najważniejsze jest więc nie pytanie, które z tych badań jest „dokładniejsze”, lecz które pozwala zbadać obszar mogący odpowiadać za dolegliwości konkretnego pacjenta.
Właściwie dobrana endoskopia umożliwia bezpośrednią ocenę fragmentu przewodu pokarmowego i może dostarczyć lekarzowi informacji potrzebnych do postawienia rozpoznania oraz zaplanowania dalszego postępowania.
Treść promocyjna
