Gluten to dwubiałkowa substancja, powszechnie występująca w tzw. zbożach glutenowych. Do tej kategorii należą pszenica, żyto oraz jęczmień. Jeżeli gliadyna lub glutenina wywołują niepożądaną reakcję organizmu, konieczna staje się eliminacja glutenu z pokarmu. Dieta bezglutenowa ma zastosowanie tylko w przypadkach medycznie uzasadnionych. Wnioski, według których wykluczenie produktów zawierających gluten poprawiało funkcjonowanie układu pokarmowego, okazały się mylne. Badania nie wykazują też bezpośredniego związku pomiędzy utratą wagi a spożywaniem dań bezglutenowych. Redukcja masy ciała wynika z odstawienia produktów mącznych i zmiany nawyków żywieniowych.
Dieta bezglutenowa służy osobom z nietolerancją glutenu i celiakią
Nietolerancja białek glutenu – nazywana czasem alergią na gluten – prowadzi do uwalniania przeciwciał. W ten sposób organizm chroni się przed działaniem substancji, które uznaje za wrogie. W przypadku choroby trzewnej, czyli celiakii, jest ona szczególnie gwałtowna. Dochodzi do uszkodzenia i zaniku kosmków jelita cienkiego – wtedy stała dieta bezglutenowa staje się jedynym rozwiązaniem. Dlaczego? Całkowity zanik kosmków jelitowych doprowadziłby do poważnych problemów z wchłanianiem składników odżywczych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Dieta eliminacyjna to jedyny skuteczny sposób leczenia osób chorych na celiakię lub z silną alergią. Tacy pacjenci muszą całkowicie zrezygnować z wielu zbóż i produktów zbożowych – pszenicy, orkiszu, jęczmienia, żyta, a często także owsa. Owsiane pieczywo bywa zanieczyszczone glutenem. A nawet śladowa jego ilość wywołuje uciążliwe objawy. Często trzeba pozostać na diecie bezglutenowej przez całe życie. W leczeniu celiakii stosuje się też żywienie ubogolaktozowe, polegające na ograniczeniu lub rezygnacji z produktów mlecznych.
Stosowanie diety bezglutenowej a tzw. alergia, czyli nieceliakalna nadwrażliwość na gluten
Co mogą jeść osoby zmagające się z powyższymi przypadłościami. Dla pacjentów z celiakią i nadwrażliwością na gluten najlepsze są produkty naturalnie bezglutenowe. Wtedy ryzyko spada do zera. Osoby na diecie bezglutenowej mogą bez obaw sięgać po takie produkty, jak:
- jajka;
- kukurydza;
- mięso;
- orzechy;
- owoce;
- proso;
- rośliny strączkowe (np. bób, groch, fasola);
- ryż;
- soja;
- warzywa;
- zboża bezglutenowe – amarantus (szarłat), gryka, komosa ryżowa, maniok, proso, sago, sorgo, tapioka;
- ziemniaki.
Dieta bezglutenowa łagodzi najczęstsze objawy nietolerancji glutenu
Celiakię i nieceliakalną nadwrażliwość na gluten należy zdiagnozować poprzez odpowiednie badania. W tym celu przeprowadza się prowokacje glutenowe, oznacza ilość przeciwciał czy wykonuje się biopsję jelita cienkiego. Jakie są przesłanki do całkowitego wykluczenia glutenu z diety? Udaj się do lekarza, jeżeli po spożyciu produktów zbożowych regularnie pojawiają się:
- anemia;
- biegunki;
- bóle brzucha i wzdęcia;
- gwałtowna utrata wagi;
- krwawienia z nosa;
- obturacyjny bezdech senny;
- osteoporoza, osteopenia i osteomalacja;
- zaburzenia rozwojowe
- zaparcia;
- zmiany nastroju, stany depresyjne.
Nieco inaczej wygląda nietolerancja choćby minimalnych ilości glutenu. Niektóre objawy z listy poniżej pokrywają się z symptomami domniemanej alergii na pszenicę. Jej istnienie to na razie jednak tylko przypuszczenia – badania naukowe wciąż trwają, a wnioski nie są jednoznaczne. Dieta bezglutenowa będzie idealnym środkiem zapobiegawczym, ale osoby zdrowe nie powinny na nią przechodzić. Brak tolerancji na białka glutenu objawia się na następujące sposoby:
- biegunka;
- bóle brzucha i głowy;
- drętwienie kończyn;
- egzema i inne wysypki;
- narastające poczucie zmęczenia;
- omdlenia;
- uczucie pieczenia w przełyku;
- wymioty i nudności;
- zapalenie języka.
Produkty bezglutenowe oznacza się symbolem przekreślonego kłosa
Ograniczanie się do żywienia produktami z natury pozbawionymi glutenu doprowadziłoby do poważnych niedoborów, np. błonnika pokarmowego. Dlatego osoby z celiakią i na diecie bezglutenowej powinny urozmaicać swoje posiłki artykułami gluten free, czyli oznaczonymi jako bezglutenowe. Nie ma prawnego obowiązku ich oznaczania skreślonym kłosem, dlatego warto dokładnie przeczytać skład.
Listę certyfikowanych produktów publikuje i aktualizuje Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią. Do uzyskania statusu żywności bezglutenowej należy wykazać, że zawartość białek glutenu nie przekracza 20 mg/kg. Wszystko zależy od producenta. Jeśli stosujesz dietę bezglutenową, podczas zakupów zwróć uwagę na artykuły spożywcze z poniższej listy – mogą, ale nie muszą zawierać glutenu:
- bułki, chleb i inne rodzaje pieczywa;
- chrupki;
- kasze;
- konserwy;
- makarony;
- majonezy
- margaryny;
- mąki;
- nabiał;
- napoje z dodatkami smakowymi;
- płatki śniadaniowe;
- przetworzone produkty wegetariańskie – kotlety sojowe, pasztety, przetwory warzywne;
- mieszanki przypraw;
- suplementy diety;
- suszone i mrożone owoce;
- niektóre słodycze – batony, budynie, galaretki, gumy, kisiele;
- zupy w proszku.
Przykładowy jadłospis w diecie bezglutenowej dla osoby z chorobą trzewną
Według niektórych całkowita eliminacja glutenu z diety odbiera dużą część przyjemności z jedzenia. Być może tak było w przeszłości, kiedy rynek i przemysł spożywczy nie dostrzegały potrzeb osób z celiakią. Dieta bezglutenowa oferuje szeroki zakres doznań smakowych, a dostępne przepisy są pełne kusząco wyglądających propozycji. Do posiłków, które należy spożywać podczas choroby, należą między innymi:
- na śniadanie – krakersy z guacamole, kanapki z chlebem domowej roboty, omlet, placki z jabłkami, sałatki, wrapy z humusem;
- na obiad:
- zupy – z boczniaków, chrzanowa, dyniowa, krem z buraków, ogórkowa, pomidorowa, rosół, zacierkowa;
- dania główne – gołąbki, krokiety, makaron ryżowy z soczewicą, naleśniki i placki z różnorodnymi dodatkami, peirogi, pizze, racuchy, ryby, sałatki, tortille z wędzonym łososiem, zawijasy z papieru ryżowego wypełnione warzywami i krewetkami;
- desery i przekąski – ciastka faworki, gofry z batata, lody, makowiec, pudding, sernik, torty.
Jak widać na powyższym przykładzie, dieta bez glutenu wcale nie musi być monotonna. Ważne, by wybierać odpowiednie składniki i przestrzegać zaleceń dietetyków. Ścisłą dyscyplinę pokarmową jak najbardziej da się pogodzić ze zmysłową rozkoszą. Masz sprawdzone przepisy związane z dietą bezglutenową? Podziel się nimi z pozostałymi czytelnikami!
Zobacz także:
- Celiakia – dieta bezglutenowa w leczeniu celiakii
- Rodzaje diet, które są najbardziej popularne. Poznaj typy diet, aby skomponować zrównoważony jadłospis!
- Zespół jelita nadwrażliwego – dieta, porady, informacje
- SIBO – dieta na zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego. Wylecz się dietą low-FODMAP!
- Dieta FODMAP – zasady, przykładowy jadłospis. Dieta low-FODMAP to idealne remedium na objawy zespołu jelita drażliwego IBS!
