Nazwa FODMAP pochodzi od skrótu Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides And Polyols, co oznacza Fermentujące Oligo- Di- i Monosacharydy oraz Poliole. To cukry krótkołańcuchowe – organizm wchłania je powoli i z trudnościami, przez co mogą ulec fermentacji. Dieta FODMAP ma za zadanie wyeliminować bóle brzucha, biegunki oraz pozostałe dolegliwości. Szczególnie wrażliwe na procesy związane z trawieniem tych cukrów są osoby cierpiące na zespół jelita drażliwego. Kuracja trwa ok. 6 tygodni i jest podzielona na etapy, które znacznie różnią się zasadami żywienia.

Czym jest dieta FODMAP i jak łagodzi objawy zespołu jelita drażliwego?

Dieta low-FODMAP to sposób żywienia o charakterze diety eliminacyjnej. Podstawowe założenie to identyfikacja tych artykułów spożywczych, które nasilają dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Produkty o wysokiej zawartości FODMAP często trafiają do jelita cienkiego w niezmienionej postaci. Tam przyczyniają się zwiększonego wchłaniania wody i rozciągania ścianek kiszki. Następnie produkty FODMAP przechodzą do jelita grubego, gdzie ulegają fermentacji.

U osób z zespołem jelita drażliwego (IBS – Irritable Bowel Syndrome) i nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (np. SIBO) powoduje to nasilenie bolesnych i uciążliwych dolegliwości. Dieta FODMAP ma za zadanie ograniczyć negatywny wpływ następujących węglowodanów:

  • fruktozy, zawartej np. w miodzie, owocach i syropie glukozowo-fruktozowym w słodyczach;
  • fruktanów, występujących w cebuli, czosnku czy pszenicy;
  • galaktanów w roślinach strączkowych;
  • laktozy z produktów mlecznych;
  • polioli – do tej kategorii należą m.in. ksylitol, maltitol, mannitol i sorbitol.
Zobacz też:
Dieta paleo – na czym polega, czego unikać? Kiedy warto stosować dietę paleolityczną?

Bóle brzucha i wzdęcia to najczęstsze objawy IBS

Spożywanie produktów o niskiej zawartości FODMAP ma złagodzić objawy ze strony organów wchłaniających substancje odżywcze. Możliwa jest nawet poprawa tolerancji organizmu na cukry krótkołańcuchowe. Dieta low-FODMAP u pacjentów z IBS ma złagodzić lub całkowicie wyeliminować następujące objawy:

  • biegunkę;
  • bóle brzucha;
  • uczucie przelewania;
  • wzdęcia;
  • zaparcia.

Najważniejsze zasady diety FODMAP – etapy diety, zalecenia lekarzy

Ten sposób żywienia stworzył zespół naukowców z Monash University w Australii. Dietę FODMAP tworzą 3 etapy, choć niektórzy dietetycy wspominają jedynie o dwóch. Całość ma trwać od 10 do 18 tygodni, po których następuje opracowanie indywidualnego toku żywienia. Docelowo restrykcje żywieniowe po zakończeniu kuracji mają być ograniczone do niezbędnego minimum. Dieta FODMAP przebiega w następujący sposób:

  • etap I – eliminacja produktów zawierających FODMAP. Początkowa faza trwa 2–6 tygodni, w trakcie których należy całkowicie zrezygnować z artykułów z fruktozą, laktozą, galaktanami, poliolami i galaktanami w składzie. Wiele z nich można łatwo zastąpić w codziennej diecie, np. jeść pieczywo orkiszowe zamiast produktów pszennych albo dżem zamiast miodu;
  • etap II – stopniowe przywracanie szybko fermentujących cukrów krótkołańcuchowych do diety. Najlepiej w tempie jeden artykuł spożywczy na 3 dni. Podczas drugiego etapu diety FODMAP należy szczególnie zwracać uwagę na samopoczucie. Trzeba mieć całkowitą pewność, że źródłem dolegliwości faktycznie jest pokarm, a nie choćby silny stres. Ta faza powinna trwać 8–12 tygodni.
  • etap III – personalizacja dalszej diety. Indywidualny tok żywienia ma zapewnić zarówno komfort, jak i prawidłowe odżywianie organizmu. Jeżeli podczas wcześniejszej fazy okazało się, że np. laktoza nie wywołuje uciążliwych symptomów, wtedy jej obecność w diecie będzie bardzo potrzebna. Z czasem pacjenci mogą próbować przywracać „szkodliwe” dla nich produkty – w niewielkich ilościach – by sprawdzić, czy organizm zacznie na nie lepiej reagować.
Zobacz też:
Dieta cud – efektywne odchudzanie. Prawda czy mit?

Co o diecie FODMAP mówią polscy lekarze?

Według opinii Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii z 2018 roku dieta FODMAP nie jest skuteczniejsza czy zdrowsza od innych zaleceń żywieniowych, jakie lekarze polecają pacjentom ze zdiagnozowanym IBS. Rodzimi specjaliści zarekomendowali, by stosować ją maksymalnie przez 6 tygodni pod rząd, pod kontrolą dietetyka. Jeżeli dolegliwości nie ustępują, kontynuowanie jej nie ma sensu. Długotrwałe ograniczanie spożycia mleka, produktów zbożowych, niektórych warzyw i owoców w ramach diety FODMAP może prowadzić do niedoborów następujących składników:

  • błonnik;
  • naturalne przeciwutleniacze;
  • wapń;
  • witaminy B i D;
  • żelazo.

Lista produktów bogatych w FODMAP, których na diecie należy unikać

W pierwszym etapie kuracji należy zrezygnować z nich całkowicie. Produkty o wysokim stężeniu FODMAP najlepiej wymienić na takie, które mają niską zawartość problematycznych cukrów. Doznania smakowe to kwestia drugoplanowa. Ważne, by ściśle przestrzegać zaleceń diety FODMAP – lista produktów do odstawienia prezentuje się następująco:

  • nabiał – mleko (krowie, sojowe, skondensowane), jogurt, twaróg, budyń, lody, część serów (mascarpone, ricotta), kwaśna śmietana;
  • zboża – mąka, wypieki, makarony, pieczywo, płatki śniadaniowe i przekąski wytwarzane z pszenicy, żyta i jęczmienia;
  • owoce i soki – arbuz, jabłko, brzoskwinia, gruszka, jabłko, mango, morela, nektarynka, śliwka, wiśnia, owoce suszone;
  • warzywa – brokuł, brukselka, buraki, ciecierzyca, cebula, czosnek, fasola, kalafior, kapusta, karczoch, koper włoski, por, soczewica, soja, szparagi, zielony groszek;
  • pozostałe – grzyby, miód, orzechy nerkowca, pistacje, słodziki, syropy z agawy i fruktozowe, wyroby cukiernicze i inne produkty z substancjami słodzącymi zamiast cukru.
Zobacz też:
Dieta Cambridge, czyli modne odchudzanie

Stosowanie diety low-FODMAP w praktyce – przykładowy jadłospis

Co można jeść bez obaw o dolegliwości? Najlepiej produkty o niskiej zawartości cukrów krótkołańcuchowych. Jadłospis związany z dietą FODMAP i jej pierwszą fazą najczęściej uwzględnia następujące produkty:

  • nabiał – mleko migdałowe, niektóre sery dojrzewające, podpuszczkowe i żółte (np. feta czy mozzarella), sery pleśniowe (brie, camembert), przetwory mleczne i mleko bez laktozy;
  • zboża – chleb orkiszowy na zakwasie, komosa ryżowa, makaron z kukurydzy lub ryżu płatki kukurydziane i owsiane, wiele produktów bezglutenowych, wypieki i wyroby z mąki kukurydzianej, owsianej, bądź ryżowej;
  • owoce i soki – ananas, banan, cytryna, grejpfrut, kiwi, malina, mandarynka, pomarańcza, truskawka, winogron;
  • warzywa – bakłażan, cukinia, fasolka szparagowa, marchew, ogórek, papryka, pomidor, sałata, ziemniak;
  • pozostałe – cukier, ciemna czekolada, dynia (a także pestki z dyni), liczne orzechy (makadamia, włoskie, ziemne), syrop klonowy i ryżowy.

Jak widać dieta o niskiej zawartości FODMAP może być całkiem urozmaicona i smaczna. Jednak nie ma sensu jej wdrażać bez wyraźnych wskazań medycznych. Zmianę sposobu żywienia musisz skonsultować z lekarzem. Dieta FODMAP została opracowana z myślą o konkretnej grupie pacjentów i nikomu innemu w niczym nie pomoże.

Zobacz także:

Zobacz też:
Dieta kapuściana oparta jest na dużej ilości warzyw. Gwarantuje spadek masy ciała i poprawę samopoczucia – poznaj jej główne zasady

O autorze

Barbara Wójcik

Absolwentka studiów medycznych z wieloletnim doświadczeniem zawodowym. Lata pracy jako lekarz rodzinny nauczyły ją wrażliwości, odpowiedzialności za podejmowane decyzje terapeutyczne i umiejętności uważnego słuchania pacjenta. Prywatnie zajmuje się wychowywaniem swojej 5 letniej córki i udzielaniem porad na forach medycznych.

Zobacz wszystkie artykuły