Tarczyca to gruczoł wewnętrzny odpowiedzialny za produkcję hormonów tarczycy (FT4 – tyroksyna, FT3 – trijodotyronina, kalcytonina). Żeby tarczyca spełniała swoje zadania, musi ich być odpowiednia ilość we właściwych proporcjach. Mówiąc bardzo ogólnie, odpowiadają za regulowanie metabolizmu, funkcjonowanie układu nerwowego i wzmacniają kości. Gdyby jednak spojrzeć szczegółowo każda z tych dziedzin jest niezwykle ważna i ma ogromny wpływ na sprawne działanie całego organizmu. Twoim problemem jest niedoczynność lub nadczynność tarczycy? Dieta jest istotnym czynnikiem regulującym ich działanie. Omówimy tę kwestię w odniesieniu do drugiego ze schorzeń.

Czym różni się nadczynność od niedoczynności tarczycy

Obydwie choroby, mimo że wynikają z nieprawidłowego działania tego samego gruczołu, różnią się znacznie. Jak sama nazwa wskazuje niedoczynność tarczycy to wynikająca z różnych przyczyn niedostateczna produkcja hormonu tarczycy. Nadczynność tarczycy natomiast to odwrotna sytuacja, kiedy, jego wydzielanie jest zwiększone, a ta nadmierna ilość szkodzi. Różne są także charakterystyczne objawy każdej z tych chorób. Bezobjawowy przebieg choroby jest niebezpieczny, ponieważ często pozostaje ona wtedy nieleczona i może dojść do poważnych powikłań.

Zobacz też:
Dieta przy Hashimoto. Co jeść, a czego unikać w jadłospisie przy chorobie hashimoto?

Objawy zwiększonej podaży hormonu tarczycy

Do podstawowych objawów nadczynności tarczycy, czyli hipertyreozy należy podwyższone ciśnienie krwi, kołatania serca i utrata masy ciała pomimo zwiększonego apetytu. Jednym z objawów nadczynności tarczycy jest także stałe uczucie gorąca i wzmożona potliwość. Chorych dręczy niewyjaśniony niepokój, są pobudzeni i nadwrażliwi na światło (charakterystyczny wytrzeszcz oczu). Występują także drżenia mięśni, bezsenność i biegunki, które odwadniają i osłabiają organizm. Pojawia się wole czyli powiększona tarczyca. U kobiet możliwe są zaburzenia miesiączkowania.

Przyczyny i powikłania nieleczonej lub niewykrytej choroby tarczycy

Na nadczynność znacznie częściej zapadają kobiety. Bardzo rzadko występuje u dzieci. Przyczyną może być:

  • autoimmunologiczną chorobę Gravesa i Basedowa;
  • wole guzkowate toksyczne;
  • efekt przyjmowania hormonów tarczycy (po operacjach);
  • rak tarczycy;
  • stan zapalny tarczycy;
  • nadmierna ilość jodu.

Najgroźniejszym z powikłań jest przełom tarczycowy, który grozi niewydolnością wielonarządową i śpiączką. Może doprowadzić nawet do śmierci pacjenta, jeśli szybko nie zostanie udzielona mu pomoc lekarska. Nieleczona lub zaniedbana tarczyca skutkuje także osteoporozą i niewydolnością serca. Zanim przejdziemy do przybliżenia optymalnej przy nadczynności tarczycy diety, przybliżymy, w jaki sposób diagnozowany jest problem.

Jak wykryć nieprawidłowe funkcjonowanie odpowiednio wcześnie?

Często wykrywana jest przy okazji zwykłych badań i oznaczenia stężenia TSH. W nadczynności jest on zaniżony. Wtedy lekarz kieruje na dokładniejsze badania poziomu FT3 i FT4, a także USG tarczycy w celu sprawdzenia obecności guzków i stanów zapalnych. W zależności od przyczyn dostosowuje się leczenie. Najczęściej jest to podawanie leków przeciwtarczycowych regulujących wydzielanie hormonów. Stabilizująca nadczynność tarczycy dieta jest równie istotna w trakcie leczenia. W przypadku gdy guzki tarczycowe okażą się aktywne, konieczne jest ich usunięcie operacyjne.

Zobacz też:
Produkty stosowane w diecie ketogenicznej

Tarczyca to gruczoł wrażliwy na jod

Brak jodu może sprawić, praca tarczycy nie będzie prawidłowa, grozi to wytworzeniem się wola i guzków. W stwierdzonej nadczynności tarczycy, spożycie z pokarmem (z solą kuchenną) i suplementami powinien być pod kontrolą. Zbyt duże ilości tego pierwiastka mogą powodować nadprodukcję tyroksyny. W leczeniu nadczynności tarczycy dietę uzupełnia czasem jod promieniotwórczy. Jodowanie tarczycy uderzeniową dawką sprawia, że działa on destrukcyjnie na tarczycę. Prowadzi to często do niedoczynności ale ta jest łatwiejsza w leczeniu i mniej niebezpieczna. Ta metoda nie jest stosowana u kobiet w ciąży.

Składniki mineralne i witaminy ważne w leczeniu nadczynności tarczycy

Poza jodem na pracę hormonu wpływa selen, który odpowiada za jego metabolizm i łagodzi objawy nadczynności. Pomagają także antyoksydanty zawarte w witaminach A, C i E zwalczające wolne rodniki.

Dla ogólnego dobrego stanu organizmu przyczynia się wapń oraz witamina D istotna zwłaszcza dla wzmocnienia kości zagrożonych osteoporozą. Znajdziesz je w produktach mlecznych szpinaku i rybach.

Ponadto w diecie powinny znaleźć się źródła żelaza i kwasy omega-3.

Odpowiedni balans między witaminami i minerałami wzmacnia efekty działania każdej z osobna.

Jak zwiększyć kaloryczność posiłków?

Wzmożona przemiana materii, szybsza praca serca zużywają większe ilości energii, dlatego przy nadczynności tarczycy dieta zwłaszcza w okresie zaostrzenia choroby powinna być wysokoenergetyczna. Posiłki jednak nie powinny obciążać żołądka. W lekkostrawnej diecie unikamy dań smażonych, duszenie i gotowanie będzie zdrowszą metodą obróbki produktów.

Zaleca się spożywanie 5–7 posiłków dziennie. Każdy bogaty w węglowodany, ze zwiększoną ilością białka.

Zobacz też:
Dieta cukrzycowa – jak się odżywiać przy cukrzycy typu I lub II?

Należy też stale monitorować poziom hormonów. W momencie, gdy ich poziom jest uregulowany i stabilny, dietę należy zmienić na mniej kaloryczną, żeby nie doprowadzić do nadwagi.

Nadczynność tarczycy – dieta wspomagająca leczenie

Masz nadczynność tarczycy? Dietę musisz starannie dobrać. Węglowodany powinny pochodzić z pełnoziarnistych produktów zbożowych, warzyw zwłaszcza zielonolistnych, które są źródłem witaminy C, wapnia i żelaza (marchew, pomidor, jarmuż) i owoców (morele, suszone owoce).

Białko pobierać najlepiej z nabiału, chudych mięs i ryb morskich (sardynki). Dobrym źródłem białka będzie to roślinne (z nasion roślin strączkowych jak soja, z orzechów i nasion jak migdały, nasiona słonecznika, awokado, pestki dyni. Oleje pochodzenia roślinnego będą doskonale uzupełniać zapotrzebowanie na tłuszcze.

Czego unikać w jadłospisie?

  1. Lekkostrawna dieta wyklucza posiłki kaloryczne, ale niezdrowe typu fast food. Najlepiej zrezygnować z żywności przetworzonej i słodyczy. Zawierają one puste kalorie i nie uzupełniają niedoborów składników odżywczych.
  2. Należy unikać także tych wzdymających. W okresie, kiedy występują wzmożone biegunki lepiej czasowo wyeliminować produkty pełnoziarniste i grube kasze i warzywa z dużą ilością błonnika pokarmowego.
  3. W związku z podwyższonym ciśnieniem i kołataniem serca lepiej ograniczyć do minimum spożywanie kawy i innych napojów energetycznych, które mogą to wrażenie potęgować.

Z rekomendacji Instytutu Żywności i Żywienia prawidłową pracę tarczycy w nadczynności należy wspierać odpowiednim jadłospisem. Połączona z leczeniem farmakologicznym przy nadczynności tarczycy dieta przynosi złagodzenie objawów oraz zapobiega rozwojowi problemu i powikłaniom. Dostarcza także odpowiednią ilość składników odżywczych i pozwala na prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Zobacz też:
Dieta okienkowa to sposób na utrzymanie odpowiedniej wagi i odzyskanie zdrowia – sprawdź, czy to coś dla ciebie

Zobacz także:

O autorze

Adam Zieliński

Student ostatniego roku medycyny kultywujący rodzinne tradycje i wartości związane z wykonywaniem zawodów medycznych. Chęć i możliwość niesienia pomocy innym to więcej niż profesja, to prawdziwa pasja, podobnie jak dzielenie się zdobytą wiedzą. Prywatnie mąż i tata dwuletniego letniego syna, dla którego chce być wzorem do naśladowania.

Zobacz wszystkie artykuły